گاستریت به التهاب پوشش مخاطی نرم معده گفته می شود. این پوشش یک سد محافظ در معده هر انسان ایجاد میکند. در نتیجه وقتی ملتهب می شود، به این معنی است که مورد حمله قرار گرفته است. این حمله ممکن است ناشی از عفونت، ماده ای در مواد غذایی که خوردید یا تغییرات ناشی از مواد شیمیایی در دستگاه گوارش باشد. بیماری گاستریت را به طور کامل بررسی کرده و روشهای درمان، تشخیص، علائم و… را از نظر متخصص میبینیم.
مطلب پیشنهادی: علت دل درد در زنان و مردان
گاستریت معده چیست؟
گاستریت به انگلیسی (Gastritis) نوعی التهاب در پوشش معده شماست. این بافت نرم (مخاط معده ) آن را از اسیدها، آنزیم ها و میکروارگانیسم هایی که هر روز از آن عبور می کنند، محافظت می کند. بیماری گاستریت زمانی ایجاد میشود که سیستم ایمنی بدن تهدیدی را برای این بافت نرم محافظتی تشخیص می دهد. سیستم ایمنی بدن التهاب را در بافت ها تحریک کرده تا به مبارزه با عفونت ها و بهبود زخم کمک کند.
گاستریت و سرطان معده چه ارتباطی باهم دارند؟
گاستریت مزمن، به ویژه گاستریت آتروفیک، در حقیقت زمینه ساز اثبات شده ای برای سرطان معده است. در حالی که انواع مختلف گاستریت منجر به سرطان نمی شوند، التهاب شدید یا طولانی مدت، به ویژه التهاب ناشی از عفونت هلیکوباکتر پیلوری، می تواند به پوشش معده آسیب رسانده و خطر ابتلا به سرطان معده، به ویژه آدنوکارسینوم نوع رودهای را افزایش دهد.
برخی ممکن است این سوال را داشته باشند که آیا پیشرفت گاستریت شانس ابتلا به سرطان معده را نیز بالا میبرد؟
در پاسخ به این موضوع باید گفت که اگرچه اکثر افراد مبتلا به گاستریت به سرطان معده مبتلا نمی شوند، اما افرادی که التهاب شدید یا طولانی مدت دارند، به خصوص اگر با عفونت ناشی از میکروب معده همراه باشند، در معرض خطر بیشتری هستند. در برخی موارد، این پیشرفت میتواند شامل تغییراتی در سلول های پوشش معده باشد که به طور بالقوه منجر به متاپلازی روده ای (رشد غیرطبیعی سلول) و در نهایت سرطان می شود.
انواع مختلف گاستریت چیست؟
بیمار مبتلا به این عارضه فقط به یکی از دو نوع ورم معده مبتلا میشود؛ حاد یا مزمن.
- گاستریت حاد: ناگهانی و موقت است. شرایطی که باعث آن می شوند نیز حاد هستند.
- گاستریت مزمن: یک بیماری طولانی مدت است، اگرچه ممکن است همیشه (یا اصلاً) متوجه آن نشوید. این بیماری به تدریج و در نتیجه یک بیماری مزمن دیگر به وجود می آید.
گاستریت همچنین می تواند فرسایشی یا غیر فرسایشی باشد.
- گاستریت فرسایشی: به این معنی است که علت ایجاد التهاب معده در واقع به پوشش اصلی این ناحیه از بدن آسیب زده و زخم هایی (زخم) ایجاد می کند. این زخم ها اغلب یک ماده شیمیایی مانند اسید، صفرا، الکل یا داروها هستند.
- گاستریت غیر فرسایشی: تغییرات فرسایشی ایجاد نمی کند، اما ممکن است باعث تحریک، مانند قرمزی پوشش معده شود. نوع خاصی از گاستریت غیر فرسایشی، گاستریت آتروفیک، می تواند باعث شود که پوشش معده شما با نازک شدن یا تحلیل رفتن (آتروفی) واکنش نشان دهد. این عارضه می تواند باعث مشکلات گوارشی شود.
عارضه ورم معده ممکن است بر اساس علت، نام خاص تری داشته باشد. برخی از مثال ها عبارتند از:
- گاستریت عفونی.
- گاستریت ناشی از دارو.
- گاستریت ناشی از الکل.
- گاستریت ناشی از استرس.
- گاستریت خودایمنی.
- گاستریت ائوزینوفیلیک.
مطلب پیشنهادی: تقویت معده، روده و دستگاه گوارش
گاستریت چقدر شایع است؟
این بیماری گوارشی یک عارضه بسیار شایع است. به طور تقریبی می توان گفت که گاستریت حاد حدود ۸ نفر از هر ۱۰۰۰ نفر را درگیر میکند. این بیماری معمولاً با عفونت های کوتاه مدت رایج، مصرف الکل و دارو مرتبط است. گاستریت مزمن حدود ۲ نفر از هر ۱۰۰۰۰ نفر را تحت تاثیر قرار می دهد. اما در سراسر جهان، نیمی از جمعیت مبتلا به التهاب مزمن مرتبط با یک عفونت باکتریایی مزمن و گسترده به نام هلیکوباکتر پیلوری دارند.
بنا بر استناد از mayoclinic.org:
Seek medical attention right away if you have severe pain or if you have vomiting where you cannot hold any food down. Also seek attention right away if you feel lightheaded or dizzy.
اگر درد شدید دارید یا استفراغ میکنید و نمیتوانید غذا را در معده خود نگه دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر احساس سبکی سر یا سرگیجه دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
علائم و نشانه های هشدار دهنده گاستریت چیست؟
التهاب معده ممکن است هیچ علامت قابل توجهی ایجاد نکند. اگر فرد ناراحتی در این ناحیه احساس کند، ممکن است به این معنی باشد که بیماری در حال شدیدتر شدن است یا مدت زیادی است که به شکل ادامه دار وجود داشته است. علائم ممکن است زمانی رخ دهند که پوشش معده به اندازه ای فرسوده شده باشد که دیگر نتواند در برابر اسیدها و آنزیم های خود از خود دفاع کند. اسیدها ممکن است علائم سوء هاضمه ایجاد کنند یا ممکن است باعث زخم معده شوند که می تواند منجر به درد و خونریزی شود. علائم التهاب معده خود را به شکل موارد زیر نشان می دهند:
- از دست دادن اشتها یا احساس سیری بلافاصله پس از غذا خوردن.
- درد و نفخ معده.
- حالت تهوع یا استفراغ.
اگر زخم خونریزی دهنده دارید، ممکن است موارد زیر را مشاهده کنید:
- خون در مدفوع (مدفوع سیاه یا ملنا)
- خون سیاه در استفراغ (استفراغ با بوی قهوه)
مطلب پیشنهادی: انواع قرص تخلیه روده و معده
مشاوره و درمان بیماریهای مقعدی
در صورتی که هم زمان به گاستریت و هر کدام از بیماریهای مقعدی از جمله بواسیر، شقاق یا فیستول مبتلا هستید، تیم مجرب کلینیک زارعی میتوانند در سریع ترین زمان، بهترین درمان را برای وضعیت شما انتخاب کنند
روش های تشخیص درد گاستریت و التهاب معده
سر منشا درد گاستریت، معده است. که در قسمت میانی بالای شکم (ناحیه «اپی گاستریک») قرار دارد. درد عمومی ناشی از التهاب، طوری احساس می شود که انگار در جایی از این ناحیه (درد بالای شکم) است، اما ممکن است نتوانید محل دقیق آن را خودتان تشخیص دهید. اگر زخم معده دارید، ممکن است بتوانید ناحیه سر منشا درد را دقیق تر مشخص کنید. همینطور ممکن است احساس کنید که سر دل شما دقیقا جایی که شروع معده است، میسوزد.
علت گاستریت چیست؟
گاستریت پاسخی از سیستم ایمنی بدن به چیزی است که از قبل در داخل معده در حال رخ دادن است. سیستم ایمنی بدن سلول های التهابی را به سطح غشا معده می فرستد تا با عفونت ها مبارزه کرده و به ترمیم بافت ها کمک کند. حتی اگر تا آن زمان هم علامتی نداشته باشید، التهاب باعث شروع ایجاد علائم ورم معده می شود. همچنین از طرفی دیگر احتمالاتی وجود دارند که عامل اصلی ممکن است چیز دیگری باشد. در ادامه به بررسی دلایل احتمالی التهاب معده می پردازیم:
عفونت ها
عفونت ها از شایع ترین علل التهاب معده، به ویژه گاستریت حاد، هستند. عفونت های باکتریایی و عفونت های ویروسی ناشی از آنفولانزای معده می توانند باعث واکنش کوتاه مدتی شوند که معمولاً خود به خود برطرف می شود. عفونت هلیکوباکتر پیلوری یک عفونت باکتریایی مزمن و شایع بوده که می تواند باعث گاستریت مزمن شود. عفونت های انگلی و عفونت های قارچی نیز به ندرت می توانند باعث گاستریت حاد یا مزمن شوند.
مطلب پیشنهادی: میکروب معده چیست | درمان قطعی با دارو گیاهی و قرص
مواد شیمیایی
الکل و برخی داروها بسته به میزان و دفعات استفاده از آنها می توانند باعث التهاب حاد یا مزمن شوند. آنها همچنین قادر هستند که باعث فرسایش شیمیایی پوشش معده (گاستریت فرسایشی) شوند. استفاده بیش از حد از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین و ایبوپروفن، یکی از شایع ترین علل گاستریت حاد است. برخی از داروهای تفریحی مانند کوکائین نیز ممکن است باعث آن شوند.
بیماری خودایمنی
بیماری های خودایمنی باعث التهاب مزمن می شوند. در طی وجود بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های بدن با واکنشی التهابی حمله می کند. گاستریت خودایمنی مزمن می تواند خود به خود اتفاق بیفتد. یا به ندرت، ممکن است التهاب معده به عنوان یک عارضه جانبی یک بیماری خودایمنی دیگر باشد.
کاهش خون رسانی
جراحی های بزرگ، تروما یا بیماری های وخیم می توانند باعث گاستریت حاد شوند. استرس فیزیولوژیکی شدید باعث شده تا بدن شما خونرسانی را از سیستم گوارش شما خارج کند یا آن را به سمت اندام های حیاتی تر هدایت کند. این امر باعث کاهش دفاع پوشش معده شما می شود. در نتیجه آن را در برابر مواد شیمیایی داخل آسیب پذیرتر می کند.
سایر علل گاستریت عبارتند از:
- پرتودرمانی (موکوزیت).
- شیمی درمانی.
- ریفلاکس صفرا.
عوارض احتمالی گاستریت چیست؟
اغلب اوقات، گاستریت موقتی است و جدی نیست. اما اگر گاستریت مدتی ادامه یابد، در نهایت می تواند به پوشش معده آسیب برساند. در نتیجه این عارضه به مرور می تواند منجر به عوارض تری شود. که در ادامه آنها را توضیح می دهیم.
گاستریت فرسایشی و عوارض زخم معده
گاستریت فرسایشی می تواند به بیماری زخم معده منجر شود. زخم ها می توانند باعث خونریزی دستگاه گوارش شده و در نهایت منجر به کم خونی شوند. زخم های مکرر همچنین می توانند باعث ایجاد جای زخم شوند. بافت اسکار در معده شما اگر دهانه های انتهایی (پیلور) را تنگ یا مسدود کرده، که می تواند مشکل ساز شود. به این حالت انسداد خروجی معده (GOO) می گویند.
زخمی که بهبود نمی یابد، در نهایت ممکن است سوراخی در تمام دیواره معده شما ایجاد کند (سوراخ شدن دستگاه گوارش). این اتفاق می تواند به باکتری های معده اجازه دهد تا به حفره شکمی (پریتونیت) نفوذ کنند. پریتونیت می تواند منجر به عوارض بیشتر، از جمله سپتی سمی و سپسیس شود.
گاستریت غیر فرسایشی، آتروفی و متاپلازی
گاستریت غیر فرسایشی عوارض بسیار کندتری ایجاد می کند. اما پس از سال ها، می تواند باعث کاهش مخاط معده (آتروفی) و از دست دادن برخی از عملکرد آن شود. ممکن است در هضم و جذب برخی از مواد مغذی مانند آهن، اسید فولیک و ویتامین B12 (کم خونی خطرناک) مشکل داشته باشید.
به ندرت، گاستریت طولانی مدت می تواند باعث شود سلول های پوشش معده شما خود را بازسازی کنند تا به طور کلی شبیه نوع دیگری از بافت به نظر برسند. به این حالت متاپلازی روده معده می گویند. پزشکان و مشاوران خدمات درمانی این تغییر سلولی را پیش سرطانی می دانند، به این معنی که می تواند خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش دهد.
چگونه التهاب معده تشخیص داده میشود؟
پزشک روند تشخیص را با پرسیدن علائم و سابقه پزشکی شما شروع می کند. آنها ممکن است بر اساس پاسخ های شما به ورم معده مشکوک شوند، اما بدون آزمایش، مطمئن نخواهند شد که آیا شما به آن مبتلا هستید یا خیر. همچنین متخصصان ممکن است با یک آزمایش تصویربرداری، مانند سری دستگاه گوارش فوقانی، مجموعه ای از اشعه ایکس از دستگاه گوارش فوقانی شما شروع کنند. این آزمایش می تواند زخم ها یا فرسایش در پوشش معده را تشخیص دهد، اگرچه همیشه خود گاستریت را نشان نمی دهد.
شواهد واقعی گاستریت میکروسکوپی است، بنابراین پزشک برای تایید آن به نمونه بافتی نیاز دارد. آنها می توانند در طول معاینه آندوسکوپی فوقانی، نمونه (بیوپسی) بگیرند. این معاینه با یک دوربین کوچک در انتهای یک کاتتر بلند (آندوسکوپ) وارد دستگاه گوارش فوقانی شما می شود. متخصص آندوسکوپی می تواند از طریق آندوسکوپ بیوپسی انجام دهد. آنها معمولاً گاستریت را حتی قبل از تأیید بیوپسی، به صورت بصری تشخیص می دهند.
ممکن است برای جداسازی علت ورم معده یا بررسی عوارض به آزمایش های اضافی نیاز داشته باشید. پزشک ممکن است برای تشخیص دقیق موارد زیر را تجویز کند:
- آزمایش خون.
- آزمایش مدفوع.
- آزمایش تنفسی هلیکوباکتر پیلوری.
رژیم غذایی بیماران مبتلا به التهاب معده
تا حد ممکن به افراد مبتلا به گاستریت حاد ممکن است توصیه می شود که تغییرات خاصی در رژیم غذایی خود داشته و آن را با هماهنگی پزشک پیش ببرند. مانند خوردن یک رژیم غذایی ملایم شامل سوپ، سبزیجات، گوشت بدون چربی، ماهی و نوشیدنی های بدون گاز. سایر توصیه هایی که ممکن است برای این افراد مفید باشند عبارتند از : اجتناب از غذاهای تحریک کننده (مثلاً غذاهای تند یا چرب)، خوردن وعده های غذایی مکرر و کوچک تر و کاهش مصرف الکل و کافئین.
سوالات متداول درباره بیماری گاستریت یا التهاب معده
گاستریت حاد معمولاً با مراقبت مناسب طی چند روز تا چند هفته بهبود پیدا میکند. در مقابل، گاستریت مزمن نیاز به استراتژیهای مدیریتی طولانی مدت دارد. نکته هایی که در این دوره باید به آنها توجه کنید عبارتند از درک شرایط، پیروی از برنامه های درمانی و حفظ سبک زندگی سالم.
در بیماران مبتلا به التهاب یا رفلاکس معده برای کاهش خطر عوارض ارائه شده است:
از محرکهای رایج اجتناب کنید. در کسانی که رژیم فستینگ یا روزه دارند، سطح اسیدیته معده آنها افزایش پیدا میکند.
آهسته و با دقت غذا بخورید.
از حذف سحری خودداری کنید.
آب کافی بنوشید.
مصرف داروها را ادامه دهید.
مسدودکننده های اسید که مسدود کننده های هیستامین نیز نامیده میشوند، میزان اسید آزاد شده در دستگاه گوارش شما را کاهش می دهند. کاهش اسید، درد گاستریت را تسکین می دهد و روند بهبودی را تسریع می کند. ممکن است برای مسدودکننده اسید نسخه دریافت کنید، یا می توانید آن را بدون نسخه خریداری کنید. داروهایی که اسید معده را خنثی می کنند.
