آندوسکوپی معده و روده یکی از روشهای تشخیص هرگونه ناهنجاری در این نواحی از سیستم گوارشی است. طی این روش پزشک از وسیله ای به نام آندوسکوپ استفاده کرده که تا از اندام ها و سایر ساختارهای داخلی بدن عکس یا فیلم بگیرد. کاربرد عمومی و رایج آندوسکوپی برای غربالگری، تشخیص و درمان برخی از ناهنجاری های گوارشی است. انواع مختلفی از آندوسکوپی وجود داشته که برای بررسی ناهنجاری در اندام مختلف استفاده میشود. رایج ترین انواع آندوسکوپی؛ شامل کولونوسکوپی، آندوسکوپی فوقانی و لاپاراسکوپی هستند.
آندوسکوپی چیست؟
آندوسکوپی (endoscopy) روشی است که برای بررسی اعضا داخلی بدن شما از نزدیک انجام می شود. در طول آندوسکوپی، پزشک متخصص یک لوله بلند و نازک (اندوسکوپ) را در داخل بدن شما قرار داده تا زمانی که به اندام یا ناحیه ای که نیاز به بررسی دارد برسد. اکثر آندوسکوپ ها دارای یک دوربین سبک و مخصوص در انتهای لوله آنها هستند. این دوربین تصاویر یا فیلم هایی از اندام ها یا سایر قسمت های بدن می گیرد. سپس اسناد ضبط شده را روی صفحه ای که اپراتور می بیند نمایش می دهد.
بسیاری از آندوسکوپ ها کانال های خاصی در داخل خود دارند. پزشکان می توانند ابزار عمل را برای برداشتن بافت یا انجام جراحی در طول آندوسکوپی از طریق آنها به داخل روده وارد کنند.
انواع آندوسکوپی چگونه انجام میشود؟
انواع مختلفی از روش های آندوسکوپی وجود دارد. اما همه پایه و اساس همه آنها تقریبا یکی است. متخصص آنورکتال برای تشخیص عارضه به آرامی یک اسکوپ را در دهانه یا برش کوچک بدن قرار می دهد. از این طریق او می تواند دسترسی مناسب به قسمت هایی داشته باشد که نیاز به مداوا دارند. انواع گوناگون آندوسکوپی نسبت به محل قرارگیری آنها عبارتند از:
- آنوسکوپی: اسکوپ از داخل مقعد (شکنه) شما گذشته تا مقعد و راست روده را بررسی کند.
- آرتروسکوپی: اسکوپ از یک برش در بالای مفصل عبور کرده تا آسیب یا شرایطی مانند آرتریت را بررسی کند.
- برونکوسکوپی: اسکوپ از طریق دهان یا سوراخ بینی عبور کرده تا نای و ریه ها را مشاهده کند.
- کولونوسکوپی: کولونوسکوپ از مقعد عبور می کند تا کل روده بزرگ (کولون) را مشاهده کند.
- سیستوسکوپی: اسکوپ از مجرای ادرار (لوله ای که اجازه می دهد ادرار از بدن شما خارج شود) می گذرد تا مثانه را معاینه کند.
- انتروسکوپی: محدوده از دهان (برای انتروسکوپی فوقانی) یا مقعد (برای انتروسکوپی تحتانی) عبور می کند تا به روده کوچک نگاه کند.
- هیستروسکوپی: هیستروسکوپ از واژن عبور کرده تا به رحم نگاه کند.
- لاپاراسکوپی: لوله ای به نام لاپاراسکوپ از یک برش در شکم رد شده تا اندام های شکم و تولید مثل را بررسی کند.
- پروکتوسکوپی (سیگموئیدوسکوپی سفت و سخت): محدوده از مقعد می گذرد تا مقعد و راست روده را ببیند.
- سیگموئیدوسکوپی (سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر): محدوده از مقعد گذشته تا به قسمت پایین روده بزرگ (به نام سیگموئید) و راست روده نگاه کند.
- توراکوسکوپی (که پلوروسکوپی نیز نامیده می شود): اسکوپ از طریق یک برش در قفسه سینه گذر کرده تا به ریه ها و ناحیه اطراف ریه ها، از جمله دیافراگم، مری و دیواره های قفسه سینه نگاه کند.
- اورتروسکوپی: اسکوپ از مجرای ادرار عبور کرده تا به لوله هایی که کلیه ها را به مثانه (حالب) متصل می کند نگاه کند.
فرق انواع آندوسکوپی در چیست؟
تفاوت های کلیدی در انواع روشهای آندوسکوپی عبارتند از:
- نام رویه: نام معمولاً نشان دهنده عضوی است که اپراتور آن را بررسی می کند. به عنوان مثال، “کولونوسکوپی” نوعی آندوسکوپی است که روده بزرگ را بررسی می کند.
- نام وسیله: نام معمولاً نشان دهنده اندام است. بنابراین آندوسکوپی که برای کولونوسکوپی استفاده می شود کولونوسکوپ نامیده می شود. آندوسکوپها بسته به وظایفی که به پزشک ارائه میدهند، متفاوت هستند. برخی انعطاف پذیر بوده، در حالی که برخی دیگر سفت و سخت هستند. برخی از آنها کانال هایی در داخل دارند که ابزارهایی را نگه می دارند که می توانند بافت را جدا کنند، زخم ها را بسته یا سایر درمان ها را انجام دهند.
کاربردهای آندوسکوپی چیست؟
متخصص گوارش از آندوسکوپی برای غربالگری شرایط و تشخیص بیماری ها استفاده می کند. کولونوسکوپی احتمالاً شناخته شده ترین نوع و زیر مجموعه آندوسکوپی بوده که برای غربالگری بیماری ها و همچنین تشخیص سرطان روده بزرگ استفاده می شود. یکی از شناخته شده ترین کاربردهای تشخیصی آندوسکوپی این است که به دکتر این امکان را داده تا بافت غیر طبیعی را برای آزمایش آزمایشگاهی خارج کند. به این روش بیوپسی می گویند. بیوپسی می تواند برای مشخص کردن سرطانی یا غیر سرطانی بودن توده ها مفید باشد.
علاوه بر تشخیص انواع بیماری ها، امروزه از آندوسکوپی برای درمان بیماریهایی از جمله زخم معده و خونریزی آن استفاده می شود. در صورتی که قبلا درمان این بیماری فقط با جراحی قابل انجام بود.
سایر بیماری هایی که با آندوسکوپی قابل تشخیص هستند، عبارتند از:
- ناهنجاریهای دستگاه گوارش: از جمله بیماری های گوارشی، پولیپ روده بزرگ و سرطان روده بزرگ.
- ناهنجاریهای سر و گردن: از جمله اختلالات بلع و لارنژیت.
- مفاصل، از جمله آرتریت، پارگی و دررفتگی.
- سیستم عصبی، از جمله تومورهای مغزی.
- سیستم تنفسی، از جمله بیماری های ریوی و عفونت ها.
- سیستم ادراری، از جمله عفونت های دستگاه ادراری (UTIs) و سنگ کلیه.
- سیستم تولید مثل، از جمله خونریزی غیر طبیعی رحم، اندومتریوز و مشکلات باروری.
آمادگی های قبل از مراجعه
آندوسکوپی معمولاً دردناک نیست، اما پزشک معمولاً آرام بخش یا بی حس کننده سبکی به شما می دهد. به همین دلیل، باید هماهنگ کنید که در صورت امکان، شخصی برای رفتن به خانه همراه شما باشد.
چند ساعت قبل از آندوسکوپی باید از خوردن و آشامیدن خودداری کنید. پزشک به شما خواهد گفت که چه مدت باید قبل از عمل ناشتا باشید.
اگر کولونوسکوپی دارید، باید آماده سازی روده را انجام دهید. پزشک شما اطلاعات دقیقی در مورد کارهایی که باید انجام دهید به شما می دهد.
عوارض آندوسکوپی روده و معده
بیشتر عوارض جانبی در دو روز اول بهبود می یابند. آنها به نوع روش و محلی که مورد بررسی قرار گرفته است، بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر اسکوپ در گلوی شما بود، ممکن است احساس گرفتگی صدا یا گلو درد خفیف داشته باشید. اگر اسکوپ در روده شما باشد، ممکن است متوجه گرفتگی، نفخ یا حالت تهوع شوید.
پزشک متخصص راه هایی را برای مدیریت ناراحتی توصیه می کند. در صورت نیاز داروی ضد درد تجویز خواهند کرد.
اگرچه خطرات چندانی پس از این روش تشخیصی اتفاق نمی افتند، اما برخی از واکنش ها عبارتند از:
- واکنش نامطلوب به آرامبخش
- خونریزی
- عفونت ها
- سوراخ شدن یا پاره شدن ناحیه مورد بررسی، مانند سوراخ کردن یک عضو
وسایل آندوسکوپی معده و روده
از تجهیزات آندوسکوپی دستگاه گوارش برای معاینه بصری دستگاه گوارش (GI) از جمله معده و روده استفاده می شود. این تجهیزات به متخصصان این امکان را داده تا عارضه های مختلفی را که بر مری، معده، روده ها و سایر قسمت های سیستم گوارشی تاثیر می گذارد، تشخیص داده و درمان کنند. در ادامه وسایل آندوسکوپی و انواع تجهیزات تخصصی مربوط به آن را آورده ایم:
- آندوسکوپ های انعطاف پذیر: لوله بلندی که نسبت به مکان مورد نظر در دستگاه گوارش اندازه آن تغییر میکند:
- Esophagogastroduodenoscope (EGD): استفاده برای معاینه مری، معده و اثنی عشر
- کولونوسکوپ: برای بررسی کولون یا روده بزرگ
- سیگموئیدوسکوپ: لوله کوتاهتر برای معاینه کولون سیگموئید و رکتوم
- فیبر نور: به عنوان منبع روشنایی برای لوله آندوسکوپ کاربرد دارد. شامل سیستمی مدرن با چراغ های LED
- پردازشگر ویدئو: تبدیل سیگنال ویدئویی از آندوسکوپ به فرمتی که قابل نمایش روی مانیتورها است.
- مانیتور: محل نمایش تصاویر واقعی به پزشک برای بررسی وضعیت بیمار
- فورسپس بیوپسی: ابزاری برای به دست آوردن نمونه بافت از ضایعات یا ناهنجاری های یافت شده در طول عمل
- واحدهای جراحی الکتریکی (ESUs): دستگاه هایی که از جریان الکتریکی برای بریدن بافت یا انعقاد نواحی در حال خونریزی در طول عمل استفاده می کنند.
- سیستم مکش و شستشو: امکان تمیز کردن نمای آندوسکوپ و از بین بردن مایعات یا کثیفی ها در طول عمل
- دمنده دی اکسید کربن: برای باد کردن روده با CO2 برای تجسم تصویر بهتر و کاهش ناراحتی بیمار
لوازم جانبی از جمله ابزارهای مختلفی مانند تله های پولیپکتومی، بالون های دیلاتاسیون، استنت ها و گیره ها را می توان همراه با آندوسکوپ برای مداخلات درمانی استفاده کرد.
