رکتوسل به وضعیتی گفته شده که در آن بافت های ضعیف در لگن باعث می شوند رکتوم روی دیواره واژن شما آویزان شود. به همین دلیل این بیماری خانم های زیادی در سال درگیر خود میکند. این نوعی پرولاپس اندام لگنی است. اگر افتادگی (پرولاپس) کوچک باشد، ممکن است متوجه علائم آن نشوید. با افتادگی مهم تر، رکتوم شما ممکن است از واژن شما بیرون بزند. در موارد شدید، ممکن است برای ترمیم و درمان رکتوسل نیاز به عمل جراحی داشته باشید.
رکتوسل (پرولاپس دیواره خلفی واژن) چیست؟
با ضعیف شدن بافت بین رکتوم و واژن؛ قسمت انتهایی روده بزرگ (رکتوم) بر روی دیواره پشتی واژن می افتد که به این عارضه رکتوسل (Rectocele) یا فتق راست روده گفته میشود. راست روده شما قسمت پایینی روده بزرگ است. هم راست روده و هم واژن شما در موقعیت خود باقی می مانند زیرا ماهیچه ها و رباط های لگن که به آن کف لگن می گویند، آنها را در جای خود نگه می دارند. وقتی کف لگن شما سست می شود، این اندام ها می توانند جابجا شده و حتی روی یکدیگر بیفتند.
رکتوسل یکی از اشکال پرولاپس اندام لگنی (POP) است، وضعیتی که در آن اندام ها به دلیل ضعیف بودن کف لگن دچار افتادگی می شوند. اغلب، رکتوسل با سایر اشکال پرولاپس اندام لگنی اتفاق می افتد، جایی که اندام هایی مانند رحم یا مثانه شما نیز از جای خود خارج می شوند.
رکتوسل به افتادگی دیواره خلفی واژن نیز گفته می شود.
رکتوسل چقدر شایع است؟
این بیماری بیشتر در زنان بالای 60 سال تشخیص داده می شود. می توان گفت رکتوسل حتی بیش از آنچه ما خبر داریم شایع است. زیرا رکتوسل های کوچک اغلب علائمی ایجاد نمی کنند. به این معنی که بسیاری از افراد احتمالاً هرگز برای این شکایت به پزشک مراجعه نمی کنند یا به طور دقیق معاینه تشخیص داده نمی شوند.
تفاوت سیستوسل و رکتوسل چیست؟
به بیان ساده؛ تفاوت سیستوسل و رکتوسل به این گونه است: سیستوسل به پرولاپس مثانه در دیواره جلویی واژن گفته می شود و رکتوسل پرولاپس رکتوم در دیواره پشتی واژن است. یکی از تفاوت های بارز این دو عارضه؛ فرق در عوارضی است که ایجاد می کنند. به طور مثال سیستوسل منجر به مشکلات ادراری اعم از نشتی قطره ای و تخلیه ناقص مثانه میشود. در مقابل رکتوسل مشکلاتی را به وجود میاورد که روده را درگیر میکند. مانند یبوست، شقاق مقعدی و بی اختیاری در دفع مدفوع.
علائم رکتوسل چیست؟
رکتوسل همیشه علائمی ایجاد نمی کند. وقتی این کار را انجام می دهند، معمولاً بیشتر ناخوشایند یا ناراحت کننده هستند تا دردناک.
علائم رکتوسل عبارتند از:
- احساس فشار یا پری در راست روده یا واژن.
- برآمدگی نرمی از بافت که ممکن است در واژن شما نفوذ کرده یا نکند.
- احساس اینکه راست روده شما پس از مدفوع کاملاً تخلیه نشده است.
- داشتن میل به دفع مدفوع در روز.
- احساس ناراحتی در حین مقاربت (دیسپارونی).
- احساس شلی یا از دست دادن تون عضلانی در واژن.
- مجبور به فشار دادن انگشتان خود بر روی برآمدگی واژن برای بیرون راندن مدفوع در حین اجابت مزاج (آتل زدن) هستید.
- اگر رکتوسل همراه با شکل دیگری از افتادگی مثانه دارید، ممکن است بی اختیاری ادرار را نیز تجربه کنید. همچنین ممکن است تمایل به ادرار کردن مکرر در شما افزایش پیدا کند.
علت ایجاد رکتوسل روده در زنان چیست
رکتوسل زمانی رخ می دهد که کف لگن شما ضعیف شده است. عوامل متعددی می توانند در این امر نقش داشته باشند:
- بارداری و زایمان: زایمان واژینال، به ویژه زایمان های چند قلو، می تواند به کف لگن شما آسیب برساند یا آن را ضعیف کند. زایمان طولانی مدت و نوزادان بزرگ می تواند عضلات کف لگن شما را کشیده و منجر به ضعیف شدن حمایت از واژن شود.
- افزایش سن: کف لگن شما می تواند به مرور زمان ضعیف شود. یائسگی باعث تغییرات زیادی در بدن شما شده که می تواند منجر به کاهش تون عضلانی در ناحیه لگن شما شود.
- سرفه مزمن یا برونشیت: سرفه های طولانی مدت همراه با آسم، سیگار کشیدن و بیماری های تنفسی نیز می تواند به مرور زمان کف لگن را تحت فشار قرار داده و فرد را مستعد ابتلا به رکتوسل کند.
- یبوست مزمن: پایین آوردن یا زور زدن بیش از حد برای مدفوع می تواند عضلات لگن شما را در طول زمان ضعیف کند.
- بارها و بارها بلند کردن اجسام سنگین: داشتن شغلی که شامل بلند کردن مکرر اثاثیه سنگین است می تواند فشار زیادی بر عضلات کف لگن وارد کرده و باعث کشیدگی و ضعیف شدن آنها شود.
- داشتن بدنی سنگین تر: چاقی می تواند خطر ابتلا به رکتوسل را افزایش دهد.
- جراحی قبلی: جراحی های مربوط به اندام های لگن (مانند هیسترکتومی) ممکن است به بافت کف لگن آسیب برساند.
رکتوسل چگونه تشخیص داده می شود؟
متخصصان زنان اغلب می توانند رکتوسل را با بررسی سوابق پزشکی کامل و معاینه فیزیکی تشخیص دهند.
روش های تشخیص بیماری رکتوسل میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- معاینه لگن: علاوه بر معاینه مجرای واژن از نظر علائم افتادگی، ممکن است پزشک قدرت کف لگن شما را در طول معاینه آزمایش کند. آنها ممکن است از شما بخواهند که عضلات کف لگن خود را منقبض و شل کنید، انگار که جریان ادرار را متوقف می کنید. آنها همچنین ممکن است بخواهند که به روده خود فشار وارد کنید که گویی مدفوع می کنید. انجام این کار پرولاپس شما را بیشتر نمایان می کند.
- تصویربرداری: تصویربرداری اغلب برای تشخیص رکتوسل استفاده نمی شود. در موارد نادر، پزشک متخصص ممکن است سونوگرافی ترانس واژینال را برای بررسی اینکه آیا روده کوچک پرولاپس کرده است (انتروسل) درخواست کند. آنها در اغلب مواقع معاینه با اشعه ایکس ویژه به نام دفکوگرافی را تجویز می کنند. دفکوگرافی تغییرات رکتوم شما را هنگام مدفوع نشان می دهد. می تواند نشان دهد که رکتوسل چقدر شدید است.
درمان بیرون زدگی روده از واژن و عمل رکتوسل
رکتوسل خفیف را ممکن است با تمرینات کف لگن برای تقویت عضلات لگن مدیریت کنید. متخصص شما همچنین ممکن است پساری را توصیه کند. پساری واژینال یک وسیله قابل جابجایی است که برای حمایت از اندام های افتادگی در واژن شما قرار می گیرد.
با پرولاپس متوسط تا شدیدتر، پزشک ممکن است جراحی را برای ترمیم رکتوسل توصیه کند. برای تعیین روش صحیح می توانید موارد زیر را با پزشک خود در میان بگذارید:
- سن و سلامت عمومی
- درجه افتادگی
- تمایل شما برای بارداری های آینده
- تمایل به ادامه رابطه جنسی (یک جراحی برای POP به نام کولپوکلیزیس دهانه واژن را می بندد).
- جراحی به نام کولپورافی خلفی معمولا برای ترمیم رکتوسل استفاده می شود. در طول این روش، متخصص شما بافت آسیب دیده ای را که دیگر از اندام های لگنی شما حمایت نمی کند را برداشته و بافت سالم را برای حمایت بیشتر به هم بخیه می زند.
اغلب، متخصص زنان یا جراح عمومی عمل های رکتوسل را از طریق واژن انجام می دهد، روشی که هیچ جای زخمی برجای نمی گذارد.
هزینه عمل سیستوسل رکتوسل چقدر است؟
هزینه درمان سیستوسل و رکتوسل نسبت به بیمارستانی که انتخاب میکنید، تخصص جراح و حتی نوع عمل (لاپاراسکوپی، باز یا داخلی واژینال) متغیر است. این عمل میتواند هم در بیمارستان دولتی و هم خصوصی انجام شود.
❌ توجه کنید: این دو عارضه کاملا از یکدیگر متفاوت بوده و هزینه های آنها جداگانه محاسبه میشود.
در حالت کلی هزینه عمل سیستوسل رکتوسل در ایران طبق آخرین تعرفه:
- هزینه عمل در بیمارستان دولتی: متغیر از 15/000/000 تومان تا 30/000/000 تومان
- هزینه عمل در بیمارستان خصوصی: 40/000/000 الی 100/000/000 تومان نسبت به خدماتی که دریافت میکنید.
لازم به ذکر است که هزینه عمل سیستوسل رکتوسل شامل پوشش بیمه تامین اجتماعی و خدمات درمانی می باشد. مخصوصا اگر برای درمان به بیمارستان های دولتی مراجعه کنید ممکن است عملا هزینه جراحی شما رایگان شود و فقط هزینه جزئی بابت بستری یا دارو را پرداخت کنید.
ارتباط اختلالات کف لگن و بیماریهای مقعدی
می توان گفت از بین بیماریهای مقعدی، بواسیر یا هموروئید به گونه ای با این عارضه مرتبط است. به گونه ای که رکتوسل و بواسیر هر دو پیامد فشار های مزمن در ناحیه کف لگن محسوب می شوند. عارضه هایی مانند یبوست مزمن، زایمان های پی در پی طبیعی، و ضعیف بودن توان عضلات در ناحیه نشیمنگاهی از جمله عوامل مشترک در ایجاد این دو اختلال به شمار می روند.
اگر بخواهیم نگاهی دقیق تر به ارتباط میان رکتوسل و بواسیر داشته باشیم؛ در حالی که رکتوسل ناشی از افتادگی دیواره رکتوم به سمت واژن است، بواسیر حاصل تورم عروق در ناحیه مقعد است. با این حال، در هر دو بیماری، وارد شدن فشار غیر طبیعی و اختلال در عملکرد نرمال ناحیه رکتوم نقش کلیدی دارند. توجه به درمان و پیشگیری از هموروئید یا افتادگی روده از واژن، می تواند در کنترل و جلوگیری از پیشرفت دیگری موثر باشد.
مطلب پیشنهادی: روش های درمان بواسیر (بدون جراحی)
آیا می توان از رکتوسل جلوگیری کرد؟
در اکثر مواقع شما نمی توانید از افتادگی رکتوسل یا پرولاپس اندام لگنی جلوگیری کنید. با این حال، می توانید تمرین های خوبی را انجام دهید که می تواند کف لگن شما را تقویت کند. بسیاری از همان استراتژی هایی که برای مدیریت موارد خفیف رکتوسل استفاده می شوند، می توانند برای کاهش خطر پرولاپس استفاده شوند.
- انجام تمرینات کگل به طور منظم: کگل می تواند عضلات کف لگن شما را تقویت کند، که به ویژه بعد از زایمان اهمیت دارد. از دکتر خود بپرسید که چه زمانی انجام کگل پس از زایمان بی خطر است.
- درمان و پیشگیری از یبوست: مایعات فراوان بنوشید و غذاهای پر فیبر مانند میوه ها، سبزیجات، لوبیاها و غلات کامل مصرف کنید. روزانه 25 تا 35 گرم فیبر و هشت لیوان آب مصرف کنید. در صورت نیاز از نرم کننده های مدفوع استفاده کنید.
- خودداری از بلند کردن وسایل سنگین: هنگام بلند کردن، به جای کمر یا پشت از پاهای خود استفاده کنید. هنگام بلند کردن اجسام سنگین تر کمک بگیرید.
- سرفه را مدیریت کنید برای سرفه مزمن یا برونشیت درمان کنید و سیگار نکشید.
- حفظ وزن سالم: برای تعیین وزن ایده آل خود با پزشک خود صحبت کرده و در صورت نیاز در مورد استراتژی های کاهش وزن مشاوره دریافت کنید.
اگر رکتوسل درمان نشود چه میشود؟
در صورتی که بیمار برای درمان بیرون زدگی روده از واژن اقدام نکند، به مرور زمان زوال تدریجی ماهیچه های کف لگن اتفاق می افتد. همچنین اگر بیمار در مدت زمان طولانی به این عارضه بی تفاوت باشد، شاهد عوارض زیر خواهد بود:
- تشدید علائم رکتوسل: افزایش التهاب، فشار و ناراحتی داخل واژن و بیرون از آن.
- یبوست مزمن: سختی در دفع مدفوع و سفت شدن آن باعث شده تا بیمار نیاز به استفاده از انگشتان خود برای تخلیه مقعد و رکتوم داشته باشد. سنگینی ناشی از مدفوع سفت می تواند به دیواره واژن آسیب وارد کرده و همچنین باعث بروز شقاق مقعدی شود.
- تخلیه ناقص مدفوع: مدفوعی که به مدت طولانی داخل مقعد شما گیر کرده میتواند باعث احساس دفع کاذب و مزمن شود. این اتفاق باعث میشود بیمار با هر بار رفتن به دستشویی به خود فشار وارد کند. فشار وارد شده باعث ایجاد زخم و در نتیجه خارش و سوزش در مقعد میشود.
- مشکلات ادراری: از آنجا که با گسترش بیماری رکتوسل انقباض ماهیچه های ناحیه لگن بیشتر میشود، پیش آمدن مشکلات ادراری مانند احتباس ادرار یا بی اختیاری یک عارضه عادی تلقی میشود.
- اختلالات جنسی: بیرون زدگی روده از واژن باعث میشود خانم ها حین برقراری رابطه جنسی دچار درد های غیر طبیعی شوند.
- استرس مزمن: وجود این بیماری به طور پیوسته میتواند ذهن و سلامت روان را درگیر کرده و باعث کاهش کیفیت زندگی شخص شود.
عوامل خطر بیرون زدگی واژن
متاسفانه تمامی خانم ها میتوانند در برهه ای از زندگی خود در معرض افتادگی واژن قرار گیرند. با این حال، موارد زیر ممکن است خطر را افزایش دهند:
- ژنتیک بدن: برخی افراد با بافت های همبند ضعیف تری در ناحیه لگن متولد می شوند. این امر باعث شده تا آنها به طور طبیعی بیشتر در معرض ابتلا به افتادگی واژن خلفی قرار گیرند.
- زایمان: زایمان طبیعی بیش از یک فرزند، خطر ابتلا به افتادگی واژن خلفی را افزایش می دهد. پارگی در بافت بین دهانه واژن و مقعد (پارگی های پرینه) یا بریدگی هایی که باعث بزرگتر شدن دهانه واژن (اپیزیوتومی) در حین زایمان می شوند نیز ممکن است خطر را افزایش دهند. زایمان های طبیعی با عمل جراحی، و به طور خاص فورسپس، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند.
- پیری: افزایش سن باعث از دست رفتن توده عضلانی، خاصیت ارتجاعی و عملکرد عصبی شده که باعث کشش یا تضعیف عضلات می شود.
- اضافه وزن: وزن اضافی بدن بر بافت های کف لگن فشار وارد می کند.
عوارض رکتوسل یا فتق راست روده
بیماری رکتوسل یا پرولاپس واژن میتواند منجر به عوارض متعددی در بیماران شود. که شایع ترین آنها مشکلاتی از قبیل اختلالات جنسی، اختلال در دفع مدفوع و حرکات روده است.
سایر عوارض و خطرات ناشی از رکتوسل واژن عبارتند از:
مشکلات روده و دفع مدفوع:
- یبوست: برآمدگی رکتوسل یا افتادگی رکتوم می تواند در تخلیه طبیعی مدفوع اختلال ایجاد کرده و منجر به مشکل در تخلیه روده و زور زدن در حین اجابت مزاج شود.
- بی اختیاری مدفوع: مدفوع می تواند در برآمدگی گیر کند و منجر به نشت یا کثیف شدن شود و کشش عضلات مقعد نیز می تواند در از دست دادن کنترل روده نقش داشته باشد.
- تشکیل فیستول در مقعد: در برخی موارد، فیستول ها (اتصالات غیرطبیعی) می توانند بین رکتوم و سایر اندام ها تشکیل شوند.
- دفع انسدادی: برآمدگی می تواند از نظر فیزیکی مانع عبور مدفوع شده و اجابت مزاج را دشوار یا دردناک کند.
- احساس تخلیه ناقص: حتی پس از اجابت مزاج، احساس پری یا اینکه رکتوم به طور کامل تخلیه نشده است، می تواند ادامه یابد.
- شقاق مقعدی و زخم شدن رکتوم: اصطکاک و قرار گرفتن پوشش رکتوم در معرض محیط بیرون می تواند باعث زخم ها و جراحات دردناکی شود که ممکن است خونریزی کنند.
سایر عوارض:
- درد و فشار لگن: رکتوسل یا افتادگی رکتوم میتواند باعث احساس فشار یا درد در عمق لگن شود.
- گیر افتادن و خفگی: در موارد شدید، رکتوم افتاده ممکن است در خارج از مقعد گیر بیفتد (گیر کند) و از خونرسانی محروم شود، که به طور بالقوه منجر به مرگ بافت و قانقاریا (خفگی) میشود.
- دیس پارونی: فعالیت جنسی میتواند به دلیل وجود برآمدگی یا درد همراه با آن دردناک باشد.
