علائم زخم معده چیست | درمان، بهترین قرص، دارو و تشخیص

بیماری زخم معده (Peptic Ulcer) باعث ایجاد زخم‌ کوچک و متعدد در پوشش معده یا دوازدهه (قسمت بالای روده کوچک) می‌ شود. علائم اولسر معده شامل سوزش یا درد در آن است. قطعی ترین و بهترین روش درمان آسیب های مخاط معده از طریق مصرف داروهایی است که پزشک متخصص تجویز میکند. اما در صورتی که عوارضی مانند خونریزی گوارشی از مقعد را تجربه میکنید، باید فورا به اورژانس مراجعه کنید.

دو علت اصلی برای ایجاد جراحت در معده وجود داشته که در ادامه به طور کامل آنها را بررسی میکنیم. برای اطمینان از روش درمان درست و اصولی حتما زیر نظر پزشک باشید و از خود درمانی با داروهای گیاهی بدون مشورت جدا پرهیز کنید.

بیماری زخم معده چیست؟

بیماری زخم معده یا پپتیک اولسر (Peptic Ulcer) بیماری است که باعث ایجاد زخم‌ های باز در پوشش دستگاه گوارش بیمار می‌ شود. “پپتیک” به معنای اختلال مربوط به هضم است. این کلمه از پپسین، آنزیم گوارشی اصلی که معده تولید می‌ کند، گرفته شده است.

پپسین و اسید معده، مواد فعال موجود در شیره معده بوده که باعث کمک به تجزیه شیمیایی غذا برای هضم بهتر می‌ شوند. برخی از این شیره‌ ها همچنین به قسمت اول روده کوچک (دوازدهه) منتقل می‌ شوند. سین و اسید معده به طور طبیعی بسیار خورنده هستند.

سراسر دستگاه گوارش دارای یک پوشش مخاطی محافظ بوده که آن را از مواد داخل جدا می‌ کند. این پوشش به ویژه در معده و دوازدهه بسیار قوی است. اما در بیماری زخم معده، این محافظت از بین رفته و شیره‌ های گوارشی از طریق پوشش داخلی معده خورده می‌ شوند.

زخم معده، نوعی نقص فرسایشی است که از هر سه لایه پوشش مخاطی عبور می‌ کند. اکثر زخم‌ های گوارشی در معده یا دوازدهه رخ می‌ دهند. دقیقا اینجا قسمتی است که شیره‌ های معده بیشترین فعالیت را دارند. به طور معمول، آنها می‌ توانند در جاهای دیگر دستگاه گوارش شما نیز رخ دهند.

انواع مختلف زخم‌ های گوارشی

همانطور که گفته شد؛ بیماری زخم معده اغلب معده و دوازدهه را درگیر میکند.

تقریباً 20٪ از زخم‌ های معده از نوع زخم‌ های گوارشی بوده و 80٪ آنها از نوع زخم‌ های دوازدهه هستند.

البته ممکن است حتی در قسمتی که شیره های گوارشی وجود نداشته باشند نیز جراحت و زخم ایجاد شود. به عنوان مثال:

1. زخم مری: رفلاکس مزمن اسید، بالا آمدن اسید معده به مری، در نهایت ممکن است پوشش مخاطی مری را به اندازه‌ ای فرسایش دهد که باعث ایجاد التهاب و خراش های کوچک شود. پوشش مری به اندازه پوشش معده در برابر اسید محافظت نمی‌ شود.
2. زخم ژژنوم: یک شخص ممکن است در ژژنوم، قسمت میانی روده کوچک، به عنوان یک عارضه جانبی جراحی اتصال معده به ژژنوم (گاستروژژنوستومی) دچار زخم شود. این بیماری همچنین زخم استوما، زخم حاشیه‌ ای یا زخم آناستوموز نامیده می‌ شود.

بیماری زخم معده چقدر شایع است؟

بین ۵ تا ۱۰ درصد از مردم در سراسر جهان در طول زندگی خود به بیماری زخم معده (PUD) مبتلا می‌ شوند. این بیماری می‌ تواند در هر سنی بروز کند، اگرچه در بزرگسالان میانسال شایع‌ تر بوده و در مردان بیشتر دیده میشود.

به استناد از my.clevelandclinic.org:

Most peptic ulcers heal within a few weeks. Most people will only need medication for about two months. Medications are very effective in treating peptic ulcers.

بیشتر زخم‌ های گوارشی ظرف چند هفته بهبود می‌ یابند. اکثر افراد فقط حدود دو ماه به دارو نیاز دارند. داروها در درمان زخم‌ های گوارشی بسیار مؤثر هستند.

علائم زخم معده چیست؟

طبق آمار و تحقیقات، تا ۷۰ درصد از افراد مبتلا به بیماری زخم معده متوجه هیچ علامتی نمی‌ شوند. اما شایع‌ ترین علائمی که  این افراد تجربه میکنند، درد اپی‌ گاستر (درد قسمت مرکزی بالای شکم) و سوءهاضمه (دیس پیسی) است. این علامت ها به شکل مزمن درآمده و مدام در رفت و آمد هستند.

بیماران مبتلا به سوء هاضمه معمولا پس از غذا خوردن درد به سراغشان می آید. این درد از نوع التهاب اپی‌ گاستر با میزان سوزش قابل توجه، همراه با احساس سیر بودن شدید است که کمی پس از خوردن غذا شروع شده و تا مدت زیادی پس از آن نیز ادامه پیدا میکند.

از سوی دیگر، زخم دوازدهه ممکن است کمی پس از غذا بهتر شود. اما حدود دو تا سه ساعت بعد، زمانی که غذا و شیره‌ های گوارشی وارد دوازدهه می‌ شوند، آن را بیشتر احساس خواهید کرد. برخی افراد این احساس را به عنوان گرسنگی توصیف می‌ کنند زیرا خوردن باعث تسکین موقتی درد می‌ شود.

بسیاری از کسانی که از جراحت در دوازدهه رنج میبرند، درد ناشی از این عارضه در شب و زمان خواب اذیتشان میکند. این درد در کسانی که مبتلا به زخم‌ های ژژنوم هستند نیز رایج است. با این تفاوت که درد ژژنوم کمی پایین‌ تر و نزدیک‌ تر به ناف خواهد بود. اگر زخم مری دارید، ممکن است مانند سوزش سر دل احساس شود که در شب به اوج خود می‌ رسد.

سایر علائم احتمالی مرتبط با بیماری زخم معده عبارتند از:

• نفخ معده
• آروغ زدن یا آروغ زدن
• بی اشتهایی
• تهوع و استفراغ

عوارض اولسر پپتیک

برخی از افراد تا زمانی که بیماری زخم معده عوارض اضافی ایجاد نکند، علائمی ندارند. این اتفاق زمانی ایجاد شده که بیماری برای مدت طولانی درمان نشده باقی بماند. زخم‌ های درمان نشده ممکن است شروع به خونریزی کنند یا ممکن است تا زمانی که سوراخی ایجاد شود، دستگاه گوارش شما را تحت فشار قرار دهند.

عوارض خونریزی دستگاه گوارش فوقانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• وجود خون در مدفوع
• مدفوع سیاه و قیری
• استفراغ با رنگ قهوه‌ ای
• سرگیجه یا ضعف
• رنگ پریدگی
• ضربان قلب سریع

علائم سوراخ شدن دستگاه گوارش ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درد ناگهانی، تیز و شدید شکم
• تورم شکم و حساسیت به لمس
• تب و لرز

اگر مدت طولانی بیماری زخم معده درمان نشده داشته باشید، زخم‌ ها ممکن است به طور مداوم بهبود یابند و سپس دوباره باز شوند. برخی از زنان و مردان به دلیل زخم‌ های درمان نشده در دستگاه گوارش خود، آنقدر دچار اسکار یا تورم می‌ شوند که می‌ تواند حرکت غذا را کند کرده یا متوقف کند.

علائم انسداد دستگاه گوارش ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• نفخ شکم، تورم و درد شکمی
• حالت تهوع و استفراغ
• کاهش اشتها و کاهش وزن
• کاهش حرکات روده و یبوست

علت ایجاد زخم معده چیست؟

پوشش مخاطی دستگاه گوارش هر انسان به گونه‌ ای طراحی شده است که در برابر اسیدها و آنزیم‌ های گوارشی مقاومت کند و خود را از آسیب، به ویژه در معده و اثنی عشر، ترمیم کند. بیماری زخم معده زمانی ایجاد میشود که عاملی در این دفاع‌ های طبیعی اختلال ایجاد کند.

دانشمندان دو علت اصلی را برای ایجاد آسیب های مخاط معده شناسایی کرده‌ اند که تقریباً همه موارد PUD را تشکیل می‌ دهند:

1. عفونت ناشی از میکروب معده: تقریباً نیمی از جمعیت جهان این عفونت باکتریایی رایج را دارند که در معده یا اثنی عشر آنها زندگی می‌ کند. در اکثر افراد، به نظر نمی‌ رسد مشکلی ایجاد کند. اما اگر بیش از حد رشد کند و تعادل طبیعی میکروب‌ های ساکن در آنجا را بر هم بزند، می‌ تواند باعث ایجاد نوعی پاسخ التهابی شود. التهاب مزمن در پوشش دستگاه گوارش می‌ تواند آن را فرسوده کرده و منابع آن را برای ترمیم خود کاهش دهد. باکتری‌ ها همچنین ممکن است به طور فعال به پوشش حمله کنند.
2. استفاده بیش از حد از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، مسکن‌ های رایج بدون نسخه (OTC) از جمله آسپرین و ایبوپروفن هستند. از آنجایی که می‌ توانید آنها را بدون نسخه تهیه کنید و بدون توصیه پزشک متخصص مصرف کنید، مصرف بیش از حد و مکرر آنها برای افراد رایج است. این امر می‌ تواند بر آنزیم های داخل معده و اثنی عشر تاثیر بگذارد. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی پروستاگلاندین‌ هایی را که آسیب به پوشش دستگاه گوارش را ترمیم کرده، مهار می‌ کنند.

سایر علل غیرمعمول بیماری زخم معده عبارتند از:

• سایر عفونت‌ ها
• ایسکمی روده (از دست دادن خون)
• استرس فیزیولوژیکی شدید (معمولاً ناشی از یک بیماری یا آسیب تهدید کننده زندگی)
• شیمی درمانی یا پرتودرمانی
• سندرم زولینگر-الیسون
• بیماری کرون
• سرطان روده

اگر جراحی بای پس معده انجام داده اید که معده را مستقیماً به ژژنوم متصل می‌ کند، ممکن است در ژژنوم، قسمت میانی روده کوچک، دچار زخم معده شوید. این عمل عملاً ژژنوم را به دوازدهه جدید تبدیل می‌ کند، اما بدون همان پوشش محافظ.

اگر التهاب مزمن (ازوفاژیت) باعث از بین رفتن پوشش مری شود، ممکن است در مری دچار زخم معده شوید. رفلاکس اسید مزمن شایع‌ ترین علت ازوفاژیت مزمن است، اما موارد دیگری از جمله عفونت‌ ها، داروها و بیماری‌ های خودایمنی نیز وجود دارد.

بهترین قرص برای زخم معده و عوارض آنها

مسدودکننده‌ های هیستامین (H2) با مسدود کردن گیرنده‌ های H2، اسید معده را کاهش می‌ دهند. این داروها ترشح اسید را کمتر کرده و یک گزینه درمانی نسبتاً بی‌ خطر هستند. 

امپرازول، پنتوپرازول و لانسوپرازول، PPI هایی هستند که بیشتر برای درمان زخم معده استفاده می‌ شوند. عوارض جانبی این داروها معمولاً خفیف است، اما می‌ تواند شامل عوارضی مانند سردرد باشد.

سایر داروهایی که معمولا پزشک برای بیماران مبتلا به زخم معده تجویز میکند، عبارتند از:

درمان زخم معده با آنتی‌ بیوتیک‌

در بیمارانی که مبتلا به میکروب معده یا هلیکوباکتری هستند، اغلب اوقات یک دوره کامل مصرف آنتی‌ بیوتیک برای آنها تجویز شده که هر کدام باید دو بار در روز و به مدت یک هفته مصرف شوند. (هر 12 ساعت)

انواع آنتی بیوتیک که مصرف متعدد و بالایی دارند شامل آموکسی‌ سیلین، کلاریترومایسین و مترونیدازول می باشند.

عوارض جانبی ناشی از آنتی بیوتیک های نام برده معمولاً خفیف بوده و احتمال دارد شامل موارد زیر باشد:

• احساس ناخوشی و تهوع
• اسهال
• طعم فلزی در دهان

ممکن است لازم باشد حداقل ۴ هفته پس از اتمام دوره داروهای خود، آزمایش داده تا مشخص شود که آیا اثری از باکتری هلیکوباکتر پیلوری در معده به جا مانده یا نه. در صورتی که باقی مانده باشد، احتمال دارد به مصرف مجدد یک دوره آنتی‌ بیوتیک مختلف نیاز داشته باشید.

مهارکننده‌ های پمپ پروتون (PPI)

داروهای مهارکننده‌ های پمپ پروتون با کاهش میزان اسیدی که معده شما تولید می‌ کند، از آسیب بیشتر به زخم جلوگیری کرده و در عین حال به طور طبیعی بهبود می‌ یابند. آنها معمولاً به مدت ۴ تا ۸ هفته تجویز می‌ شوند.

امپرازول، پنتوپرازول و لانسوپرازول انواع داروهایی از این دسته بوده که بیشتر برای درمان زخم معده استفاده می‌ شوند.

عوارض جانبی این داروها معمولاً خفیف است، اما می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سردرد
• اسهال یا یبوست
• احساس بیماری
• درد معده
• سرگیجه
• جوش‌ های پوستی

این عوارض باید پس از اتمام درمان از بین بروند.