عارضه تنسموس به معنای احساس ناتوانی در تخلیه روده یا مثانه است. زمانی که از این اصطلاح استفاده میشود، عموما به تنسموس رکتوم اشاره داشته که می تواند هم زمان با بیماری التهابی روده (IBD)، سرطان رکتوم و سایر شرایط رخ دهد.
برخی ممکن است تنسموس وزیکال را نیز شنیده باشند که یک بیماری جداگانه بوده و به مثانه مربوط می شود. زیرا بیمار این حس را داشته که نمی تواند مثانه را تخلیه کند، حتی زمانی که ادرار وجود ندارد.
به بیان دیگر تنسموس رکتوم زمانی اتفاق می افتد که فرد هنوز احساس نیاز به مدفوع دارد. اگرچه مدفوع اضافی در داخل مقعد برای خارج شدن وجود ندارد. این عارضه گاهی ممکن است دردناک باشد. به ویژه در حالتی که در بدن بیماران با گرفتگی یا سایر علائم گوارشی ایجاد شود. علائم ممکن است بیایند و از بین بروند، یا ممکن است در طولانی مدت باقی بمانند.
در ادامه انواع مختلف و علائم تنسموس و روش های درمانی را مورد بحث قرار می دهیم.
علل تنسموس
همانطور که در ابتدا به آن اشاره کردیم، اصطلاح “تنسموس Tenesmus” به احساسی اشاره دارد که باید مدفوع کنید در حالی که توان انجام این کار را ندارید. پزشکان کاملا هم نمی دانند که چرا تنسموس در برخی از زنان و مردان رخ اتفاق می افتد، اما سایر بیماری ها می توانند تغییراتی را در بدن شما ایجاد کرده که منجر به این عارضه ناراحت کننده و دردناک می شود.
علت ابتلا به بیماری تنسموس عموما در دسته های زیر قرار می گیرد:
1. بیماری های مرتبط با گوارش
تنسموس اساساً نشانه ای است که سیستم گوارش شما به درستی کار نمی کند. مشکلات عصبی، التهاب، زخم روده و سایر مشکلاتی که بر هضم و دفع اثر می گذارند، ناشی از ناهنجاری های مختلفی در روده به شمار می روند.
موارد زیر برخی از اختلالاتی است که می تواند منجر به تنسموس شود:
- آبسه آنورکتال
- سرطان کولورکتال
- بیماری کرون
- عفونت روده بزرگ (کولیت عفونی)
- بیماری التهابی روده (IBD)
- اختلالات حرکتی روده ها
- کولیت اولسراتیو یا پروکتیت اولسراتیو
- پرتودرمانی به منظور ریشه کن کردن سرطان دهانه رحم، سرطان رکتوم، سرطان پروستات یا هر نوع توده سرطانی در روده بزرگ نیز می تواند باعث آسیب و التهاب در رکتوم شوند. این می تواند منجر به تنسموس و همچنین علائم دیگری مانند اسهال و درد شود.
مطلب پیشنهادی: روش های درمان آبسه در مقعد
2. مشکلات عصبی
اعتقاد عموم مردم بر این است که التهاب در روده ممکن است بر اعصابی که دفع مواد زائد را کنترل میکنند، تأثیر بگذارد. زمانی که این اعصاب بیش از حد تحریک شوند، ممکن است سیگنالی به مغز شما ارسال کنند که میگوید هنوز موادی در روده وجود دارد.
مشکلات عصبی عامل به وجود آوردن تحریک عضلات روده بوده که برای بیرون راندن مدفوع نوعی مزیت محسوب میشود. این ماهیچه ها منقبض می شوند، بنابراین بدن شما فکر می کند که نیاز به اجابت مزاج دارد، اما در واقع چیزی در روده بزرگ وجود ندارد.
3. آسیب روده
یکی دیگر از دلایل احتمالی تنسموس، زخم در روده است که به دلیل اسهال شدید یا یبوست ایجاد می شود. هنگامی که این بافت اسکار ایجاد شده، دفع مدفوع را دشوار می کند.
همچنین ممکن است باعث به وجود آمدن این احساس شود که در روده بیشتر از آنچه که فکر میکنید وجود دارد. زخم ها یا زائده ها در اطراف راست روده یا در روده بزرگ میتوانند همین کار را انجام دهند.
علائم بیماری تنسموس رکتوم
ممکن است علائم دیگری را مشاهده کنید که همراه با تنسموس هستند، مانند:
- گرفتگی
- زور زدن برای هل دادن مدفوع
- درد مقعد و رکتوم
علائم تنسموس ممکن است به طور مداوم وجود داشته باشند یا ممکن است بیایند و از بین بروند.
سایر مشکلاتی که ممکن است با تنسموس رخ دهد، مانند درد معده و خونریزی مقعدی، معمولاً به بیماری زمینه ای مربوط می شود که باعث می شود احساس کنید باید به دستشویی بروید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
جنسیت بیمار فرقی دارد. در هر صورت باید زمانی که وضع جسمانی او برای دفع مدفوع دشوار یا دردناک بود، به خصوص اگر علائم بیش از چند روز طول بکشد یا عود کند، به پزشک مراجعه کند.
همچنین در صورت بروز علائم زیر، مراجعه به پزشک در اسرع وقت ضروری است:
- خون در مدفوع
- لرز و تب
- تهوع و استفراغ
- درد شکم
روش های تشخیص تنسموس
در صورتی که به پزشک عمومی مراجعه کنید، در صورت تشخیص حدودی، شما را به متخصص ارجاع داده که می تواند علت تنسموس شما را تشخیص دهد. اولین قدم مرور سابقه پزشکی، وراثت و علائم فعلی است. بهتر است که از قبل آماده پاسخگویی به سوالات مربوط به عادات روده، رژیم غذایی و سبک زندگی خود باشید.
در مرحله بعد، متخصص آزمایش های بیشتری را برای یافتن دلیل اصلی علائم شما انجام می دهد.
معاینه فیزیکی
معاینه فیزیکی برای تشخیص تنسموس واجب است. زیرا به پزشک کمک کرده تا ببیند آیا التهاب یا ناهنجاری در اطراف راست روده، حساسیت یا درد در شکم، یا علائم عفونت مقاربتی (STI) وجود دارد یا خیر.
این معاینه در اکثر بیماران ممکن است شامل معاینه رکتوم دیجیتال (DRE) باشد. به این صورت که قرار دادن دکتر متخصص با انگشت دستکش پوشیده بررسی کرده که هموروئید، خون، ترشحات مخاطی، عفونت یا رشد غیر طبیعی وجود دارد یا خیر.
تست های آزمایشگاهی
پس از معاینه فیزیکی، پزشک معمولاً یک یا دو مورد آزمایش خون و مدفوع را برای کمک به کاهش علل تجویز می کند.
این تست ها می توانند شامل موارد زیر باشند:
- شمارش کامل گلبول های خون (CBC): علائم عفونت (که با افزایش گلبول های سفید مشخص می شود) یا کم خونی (به دلیل کاهش گلبول های قرمز) از جمله موارد دیگر را نشان می دهد.
- سرعت رسوب گلبول های قرمز (ESR) و پروتئین واکنشی C (CRP): آزمایش خون برای بررسی التهاب که ممکن است با عفونت ها، بیماری های التهابی و علل دیگر مرتبط باشد.
- خون مخفی در مدفوع: خون را در نمونه مدفوع تشخیص می دهد
- کشت مدفوع: وجود باکتری های بیماری زا در نمونه مدفوع را بررسی می کند
- غربالگری بیماری آمیزشی: مجموعه ای از آزمایشات مورد استفاده برای تشخیص سوزاک، کلامیدیا، سیفلیس و سایر عفونت های مقاربتی
- آنتی ژن کارسینوامبریونیک (CEA): یکی از چندین آزمایش خون برای جستجوی نشانگرهای تومور حاکی از سرطان کولورکتال.
معاینه با روش های تصویربرداری
قبل از اقدام برای انجام روش های تهاجمی تر، پزشک ممکن است آزمایش های تصویربرداری را برای کمک به تجسم دستگاه گوارش شما تجویز کند.
انواع روش های تصویربرداری ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- اشعه ایکس باریم: نوعی از اشعه ایکس که در آن از تنقیه باریم برای برجسته کردن زائده ها، انسداد، ضایعات یا وجود سوراخ در روده استفاده می شود.
- توموگرافی کامپیوتری (CT) کولونوگرافی: نوعی تکنیک تصویربرداری شامل چندین اشعه ایکس است که روده ها را با جزئیات، از جمله وجود پولیپ یا تومورها را مشاهده می کند.
- تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): نوعی اسکن با استفاده از امواج مغناطیسی و رادیویی قدرتمند برای ایجاد تصاویر بسیار دقیق از بافت های نرم داخل دستگاه گوارش.
پیشگیری از ابتلا به تنسموس
برای جلوگیری از ابتلا به عوارض بیماری تنسموس بهتر است به موارد زیر اهمیت ویژه ای دهید:
1. تقویت سلامت روده و تمام اعضا در ناحیه شکم
- رژیم غذایی پر فیبر: فیبر محلول (جو دوسر، میوه ها، سبزیجات) را حتما در رژیم غذایی خود قرار دهید.
- آبرسانی: حداقل 2 لیتر آب در روز برای نرم نگه داشتن مدفوع.
- مصرف پروبیوتیک ها: شامل ماست، کفیر یا مکمل های دارویی (با تجویز پزشک گوارش)
2. درمان زودهنگام بیماری های روده ای
- بیماری های التهابی روده: بیماری های التهابی روده شامل کرون و کولیت اولسراتیو بوده که برای درمان ضد التهابی بهتر است زیر نظر متخصص گوارش پیش بروید.
- عفونت ها: انگل ها یا علل باکتریایی را از طریق آزمایش مدفوع با کمک پزشک شناسایی کنید.
- بواسیر (نوعی آبسه) و مشکلات رکتوم: التهاب یا تورم را زود درمان کنید.
3. عادت دادن روده به روش های سالم
- زمانی که احساس نیاز به دستشویی داشتید، به موقع اقدام کنید.
- روال عادی را ایجاد کنید: بدن خود را برای دفع منظم تمرین دهید.
- از زور زدن بپرهیزید: بهتر است به جای استفاده از توالت های ایرانی از فرنگی استفاده کنید.
انواع تنسموس
دو نوع تنسموس وجود دارد: تنسموس رکتال و وزیکال.
- تنسموس رکتال به احساس نیاز به دفع مدفوع گفته میشود، حتی اگر روده ها خالی باشند.
- در عین حال، تنسموس وزیکال احساس تخلیه ناقص مثانه پس از دفع ادرار است.
اگرچه اصطلاح تنسموس معمولاً به نیاز به دفع متناوب رکتال اشاره دارد، اما برخی افراد ممکن است از این اصطلاح برای تنسموس وزیکال نیز استفاده کنند.
مانند تنسموس رکتال، تنسموس وزیکال یک علامت بالقوه از شرایطی است که بر مثانه تاثیر می گذارند.
