ساختار و عملکرد مقعد و بیماری های مقعدی و نشیمنگاهی

آگوست 13, 2019
ساختار و عملکرد مقعد و بیماری های مقعدی و نشیمنگاهی

مقعد یا آنوس بخش انتهایی دستگاه گوارش است. مقعد سوراخی در انتهای بدن همه موجودات زنده است که وظیفه دفع مواد زائد از بدن را بر عهده دارد. مقعد دارای دو عضله به نام های اسفنکتر داخلی و اسفنکتر خارجی است. عضله داخلی صاف و غیر ارادی است و عضله خارجی مخطط و ارادی است تا به فرد اجازه کنترل دفع را بدهد. به یاد داشته باشید این ویژگی نباید موجب تاخیر در دفع شود، زیرا که این امر موجب از دست رفتن آب مدفوع شده و بیماریها مزمنی نظیر بواسیر را به دنبال خواهد داشت.

ساختار و بافت مقعد

بافت مقعد از منظر سلولی به سه بخش متفاوت تقسیم بندی می شود، بخش اول  کلومناریس زونا (نیمه بالایی کانال) و از جنس بافت اپیتلیوم ستونی ساده ساخته شده است. در مقابل نیمه پایینی کانال مقعد، از زیر خط دندانه‌دار یا شانه‌ای به دو بخش تقسیم می شود. که از جنس بافت طبقه‌ی سنگفرشی غیر‌کراتینیزه و طبقه‌ی سنگفرشی کراتینیزه تشکیل شده است.

در انسان مقعد و رکتوم توسط خط آنورکتال از یکدیگر جدا می شوند. محل اتصال آنورکتال به انتهای مقعد در حدود 4 سانت طول دارد. این کانال به سمت عقب و پایین امتداد دارد و مابین دو عضله‌ی دریچه‌ای (این عضلات شامل عضله‌ی حلقوی غیر ارادی داخلی و ماهیچه ارادی بیرونی است) قرار گرفته است. عضله‌ی دریچه‌ای وظیفه باز و بسته کردن ورودی مقعد را دارد.

دریچه داخل مقعد از تجمع الیاف حلقوی غیر ارادی رکتوم ساخته شده و به طور مداوم منقبض است. مقعد از بافت سختی به نام فاسیا ایجاد شده است. دسته ای دیگر از عضلات که در خروجی مقعد قرار گرفته است، و عضلات لواتور آنی نام دارد. این عضلات صورت صفحه‌ای در کف لگن قرار گرفته‌اند. غدد مقعد وظیفه حفظ رطوبت درون مقعد را بر عهده دارند.

عملکرد مقعد

ناحیه قبل از مقعد، رکتوم نام دارد. رکتوم دقیقا بعد از کولون سیگموئید واقع شده است و از طرف دیگر به مقعد می رسد. محل ذخیره مدفوع کولون است  از همین روی معمولاً رکتوم خالی است. اما در صورت پر شدن ظرفیت کولون مدفوع به رکتوم وارد شده و به فرد احساس نیاز به دفع را منتقل می کند. پس از پر شدن رکتوم دریچه ارادی مقعد باز شده و مدفوع وارد کانال مقعد می شود، این کانال به سرعت پر شده و به فرد احساس نیاز سریع به اجابت مزاج می دهد. در انتها با اراده فرد دریچه خارجی باز شده و مدفوع با عبور از عضلات لواتورآنی کف لگن از بدن خارج می شود. نوزاد انسان معمولاً تا حدود 3 سالگی عضله ها ضعیف تری داشته و امکان کنترل مدفوع را نخواهد داشت، در صورتی که بعد از این سن توانایی کنترل خود را به دست می آورد.

بیماری های مقعدی و نشیمنگاهی و روش های درمانی

مقعد مانند هر ناحیه ای دیگر از بدن با قرار گرفتن در برابر عوامل بیماری زا مانند میکروب ها و ویروس ها دچار بیماری می شود. ضمن آنکه این ناحیه از بدن به علت قرار گرفتن در معرض مستقیم آلودگی ها ریسک بیشتری برای ابتلا به انواع بیماری ها دارد. مهمترین بیماری های ناحیه مقعد به این شرح است :

بواسیر یا هموروئید

بواسیر یا هموروئید

بواسیر یا هموروئید یکی از انواع بیماری های نشیمنگاهی یا همان مقعدی است که در سال های اخیر به علت تغییر در سبک زندگی شیوع بسیار گسترده ای پیدا کرده است. این بیماری با واریسی شدن یا اتساع عروق در این ناحیه از بدن پدید می آید و عامل آن وارد آمدن فشار زیاد به این ناحیه از بدن است. بواسیر با علائمی مانند درد، خونریزی و … ایجاد میشود. درمان هموروئید در مراحل ابتدایی بیماری با استفاده از درمان های خانگی و دارویی قابل انجام است اما در مراحل شدیدتر نیاز به درمان های پیچیده و قطعی نظیر انواع روشهای جراحی دارد. بهترین روش توصیه شده درمان هموروئید با لیزر است که بدون درد و خونریزی مشکل بیمار را رفع می نماید.

شقاق یا فیشر مقعدی

شقاق مقعدی

شقاق یا همان فیشر یکی دیگر از انواع شایع بیماری های مقعدی است. شقاق موجب بروز ترکی گاهاً عمیق در دیواره خارجی مقعد می گردد، این بیماری درد بسیار زیادی را به همراه دارد و موجب التهاب مقعد می گردد. این بیماری معمولاً در اثر یبوست و اسهال مداوم و طولانی مدت ایجاد می شود. شقاق در صورت عمیق نبودن ترک و علت های پیچیده تر با درمان های خانگی و دارویی قابل رفع و درمان است. اما در مراحل بعد نیاز به درمان های تهاجمی تر نظیر جراحی و لیزر دارد. درمان شقاق با لیزر از روش های بدون درد و خونریزی و قطعی درمان است.

فیستول مقعدی

فیستول مقعدی

فیستول مقعدی بیماری است که موجب اتصال غیر طبیعی دو ارگان دیواره مقعد و روده به یکدیگر می گردد. این مجرای عفونت های روده را به سطح پوست منتقل کرده و می تواند سبب ایجاد عفونتی شدید گردد که نیاز به درمان فوری دارد. فیستول تنها با درمان های تهاجمی نظیر جراحی و لیزر درمان می شود، اما از آنجایی که جراحی ریسک بازگشت بیماری را به دنبال دارد، کمتر مورد استفاده قرار می گیرد، درمان فیستول با لیزر انجام می شود.  از طرفی درمان های دارویی تنها در رفع عفونت ایجاد شده نقش داشته و نمی توانند به عنوان درمان قطعی کاربرد داشته باشند.

زگیل مقعدی

زگیل مقعدی

زگیل تناسلی مانند زگیل مقعدی حاصل ویروس hpv ایجاد می شود. این ویروس به شدت مسری از طریق رابطه جنسی منتقل شده که در ناحیه تناسلی و در صورت رابطه جنسی مقعدی در این ناحیه باعث ایجاد زگیل می گردد. زگیل های مقعد راه علاج قطعی نداشته و  تنها با انجام برخی راهکارها مانند کرایو، لیزر، جراحی و … می تواند زگیل های ایجاد شده را از بین برد.